این روزها ممکن است نام پلتفرم را زیاد شنیده باشید. در تصور عام، هر کسبوکاری که در فضای اینترنت فعالیت میکند و محصولی را به فروش میرساند، یک پلتفرم است. اما تعریف درست و واقعی پلتفرم چیست و به چه کسبوکاری میتوان پلتفرم گفت؟
در این مقاله معنی پلتفرم را به زبان ساده توضیح میدهیم، معادل فارسی و معنای آن در فضای مجازی را بررسی میکنیم، با انواع پلتفرم و تفاوتش با اپلیکیشن و وبسایت آشنا میشویم و در پایان، سازوکار و وظایف کسبوکارهای پلتفرمی را مرور میکنیم.
پلتفرم دقیقا به چه معناست؟
شاید با شنیدن اصطلاح پلتفرم، نام بیزینسهای گوناگونی در ذهن شما نقش ببندد. اینستاگرام، آمازون، گوگل و اوبر نمونههایی جهانی از پلتفرم هستند و کسبوکارهایی مثل تریبون، دیجیکالا، دیوار و… هم در داخل کشور به همین عنوان شناخته میشوند.
پلتفرم یعنی بستر یا زیرساختی که دیگران روی آن فعالیت میکنند؛ جایی که کاربران، تولیدکنندگان محتوا، فروشندگان یا برنامهها به هم وصل میشوند و بدون اینکه نیاز باشد چیزی را از صفر بسازند، کارشان را پیش میبرند.
معنی پلتفرم به فارسی
پلتفرم در لغت به معنای سکو است؛ طی قرون گذشته هرگاه شخصی روی سکویی میایستاده، آن را پلتفرم مینامیدند.
این واژه (Platform) از زبان فرانسوی وارد انگلیسی شده و از دو بخش plate به معنی «صاف و هموار» و forme به معنی «شکل» ساخته شده است؛ یعنی «سطحی صاف و بلند که میشود روی آن ایستاد». با گذر زمان، همین معنای فیزیکی به دنیای فناوری و کسبوکار راه پیدا کرد: همانطور که سکو جایی است که روی آن میایستیم، پلتفرم دیجیتال هم جایی است که روی آن فعالیت میکنیم.
در تعریف اصطلاحی میتوان گفت پلتفرم، کسبوکاری است که از طریق ایجاد تعامل، ارزشآفرینی میکند و بستری را برای تولیدکنندگان و مصرفکنندگان بیرونی فراهم میکند.
معنی پلتفرم در فضای مجازی
وقتی در فضای مجازی از پلتفرم حرف میزنیم، منظورمان یک سرویس آنلاین است که دو یا چند گروه را به هم وصل میکند و از این ارتباط ارزش میسازد. صاحب پلتفرم معمولا خودش کالا یا محتوای اصلی را تولید نمیکند؛ او قواعد، ابزارها و فضای امن را فراهم میکند.
انواع پلتفرم با مثال
پلتفرمها را میشود بر اساس کاری که انجام میدهند دستهبندی کرد:
پلتفرم شبکه اجتماعی: برای ارتباط و انتشار محتوا؛ مثل اینستاگرام، لینکدین، توییتر و…
پلتفرم فروشگاهی (مارکتپلیس): برای خرید و فروش کالا؛ مثل دیجیکالا، دیوار و باسلام.
پلتفرم خدماتی: برای سفارش خدمات؛ مثل اسنپ، اسنپفود و آچاره.
پلتفرم آموزشی: برای برگزاری و فروش دوره و کلاس آنلاین؛ مثل فرادرس، مکتبخونه و اسکایروم.
پلتفرم فریلنسری: برای پیدا کردن پروژه و نیروی کار فریلنسر؛ مثل پونیشا و کارلنسر.
پلتفرم استریم و پخش آنلاین: برای تماشای فیلم، سریال و موسیقی؛ مثل فیلیمو، نماوا و اسپاتیفای.
پلتفرم مالی و سرمایهگذاری: برای خرید و فروش طلا، ارز دیجیتال یا سهام بهصورت آنلاین. لازم به ذکر است که پیش از استفاده، مجوزها و اعتبار این پلتفرمها را حتما بررسی کنید.
پلتفرم تبلیغات: برای دیده شدن برند در رسانهها و شبکههای اجتماعی؛ مثل Google Ads و پلتفرمهای رپورتاژ آگهی مثل پلتفرم تریبون.
تفاوت پلتفرم با اپلیکیشن و وبسایت
خیلی از افراد پلتفرم، اپلیکیشن و وبسایت را یکی میدانند. اما اپلیکیشن و وبسایت دراصل «ابزار» هستند و پلتفرم «مدل کار» است. یک پلتفرم میتواند هم اپلیکیشن و هم وبسایت داشته باشد.
به زبان ساده: اپ بانک شما اپلیکیشن است و وبلاگ یک شرکت وبسایت، اما بهطور مثال تریبون، دیجیکالا و… پلتفرم هستند؛ زیرا هزاران فروشنده و خریدار را در یک بستر کنار هم قرار میدهد.
چه کسبوکارهایی پلتفرم نیستند؟
کسبوکاری که مواد اولیه را تامین میکند و آن را به فروش میرساند یا خود تولیدکننده محصول یا ارائهدهنده خدمتی است که به دست مشتریان میرسد، در دسته پلتفرمها قرار نمیگیرد. این بیزنسها مستقیما با مشتریان در ارتباط هستند و آنها هم میتوانند نظرات و انتقادات خود را نسبت به کسبوکار اعلام کنند. این مدل در مقابل پلتفرم قرار دارد و آن را پایپلاین یا خطی مینامند. به عنوان مثال بانیمد یک فروشگاه اینترنتی است و در دسته پلتفرمها قرار نمیگیرد.
چگونه میتوان پلتفرمها را تشخیص داد؟
ممکن است گاهی نتوانید پلتفرم را از کسبوکار خطی تشخیص دهید. در چنین شرایطی، این دو سؤال کمک میکند:
- آیا کسبوکار در محصولات و خدماتی که عرضه میکند، تخصص و فعال است؟
- اگر شما اولین کاربری باشید که وارد آن میشوید، آیا چیزی برای ارائه به شما دارد؟
بهعنوان مثال، آیا مؤسس اینستاگرام حرفهایترین پستهای این شبکه را تولید میکند؟ یا اولین کسی که وارد دیوار میشود، آگهیای برای دیدن پیدا میکند؟
اگر پاسخ شما به هر دو سؤال منفی باشد، با یک پلتفرم سروکار دارید. البته گاهی ممکن است جواب مشخصی برای این سؤالات نداشته باشید یا به یکی پاسخ مثبت و به دیگری پاسخ منفی بدهید. در این حالت کسبوکار جایی میان این دو مدل قرار دارد. در واقع پلتفرم و پایپلاین مثل دو سر یک طیف هستند که کسبوکارها میتوانند در هرجایی از آن قرار بگیرند.
مکانیزم کسبوکارهای پلتفرمی چیست؟
نقطه عطف کسبوکارهای پلتفرمی در تطابق عرضه و تقاضا است. پلتفرمی قدرتمند است که بتواند عرضهکننده را بهتر به تقاضاکننده متصل کند و برای هر درخواستی، عرضهکننده بهتری را پیدا کند. به این فرایند اصطلاحا Matching میگویند. برای درک بهتر این موضوع مثالی را مرور میکنیم:
در پلتفرم اینستاگرام، افرادی هستند که تولید محتوا میکنند و در طرف دیگر کاربرانی قرار دارند که از این محتواها استفاده میکنند. اینستاگرام، همواره در تلاش است تا به کاربران یا مصرفکنندگان محتوا، مطالب مرتبط و دلخواهشان را نشان دهد تا از حضور در این شبکه اجتماعی لذت ببرند؛ در طرف دیگر نیز سعی میکند با نمایش پستهای تولیدکنندگان محتوا در فضایی مثل اکسپلور یا هشتگها، امکان بیشتر دیدهشدن و افزایش نرخ بازدید را برای این دسته فراهم کند.
در پلتفرم تریبون نیز چنین ویژگی به وضوح دیده میشود؛ تعدادی از کاربران برای تبلیغ کسبوکار خود و عده دیگری برای کسب درآمد از تریبون استفاده میکنند. برای تبلیغکننده مطلوب این است که بتواند در مرتبطترین رسانه با بیشترین بازدهی تبلیغ خود را منتشر کند در همین راستا سیستم ریکامندیشن تریبون با توجه به خریدهای قبلی و خرید مشتریان مشابه، مرتبطترین رسانهها را به تبلیغکننده پیشنهاد میدهد؛ در طرف دیگر هم رسانهها علاقه دارند که سایت خود را با بهترین قیمت و کیفیت به مشتریان عرضه کنند و این سیستم به آنها برای رسیدن به چنین هدفی کمک میکند.
ویژگیهای یک پلتفرم موفق
اثر شبکهای: هر کاربر تازه، پلتفرم را برای بقیه ارزشمندتر میکند؛ هرچه فروشنده بیشتر، خریدار بیشتر و برعکس.
مقیاسپذیری: پلتفرم بدون اینکه خودش موجودی یا نیروی انسانی زیادی داشته باشد، میتواند میلیونها تعامل را مدیریت کند.
اعتماد: سیستم امتیازدهی، پرداخت امن و پشتیبانی باعث میشود طرفین بدون شناخت قبلی با هم کار کنند.
داده: پلتفرم از رفتار کاربران یاد میگیرد و پیشنهادها و نتایج دقیقتری ارائه میکند.
پلتفرم چه وظیفهای دارد؟
گاهی افراد تصور میکنند که پلتفرم قدرت تصمیمگیری دارد و میتواند برای کاربران تعیین تکلیف کند؛ اما این مورد در حیطه وظایف پلتفرم تعریف نمیشود. پلتفرم در واقع باید قوانینی ایجاد کند که علاوه بر محدود نکردن کاربران و آزادی عمل آنها، از بروز مشکلات و معضلات هم جلوگیری کند.
به عبارتی دیگر پلتفرم باید دستورالعملی تنظیم کند که در طی آن افراد سعی کنند کاربر بهتری باشند و خودبهخود کاربران بد یا متخلف کنار گذاشته شوند یا رویه خود را تغییر دهند. بهعنوان مثال با سیستم نظردهی و ثبت دیدگاه جدید تریبون، امکان رتبهبندی رسانهها از نگاه تبلیغکنندگان وجود خواهد داشت و رسانهها تلاش میکنند که خدمات بهتری را ارائه دهند تا از تبلیغکنندگان امتیاز بالاتری دریافت کنند و در نتیجه فروش بیشتری داشته باشند.
یا به عنوان مثال گاهی اوقات پیشآمده که لینکهای داخل رپورتاژ آگهی از حالت فالو به نوفالو تبدیل شدهاند یا بعد از مدتی بدون اطلاعرسانی به تبلیغکنندگان حذف شدهاند. در این زمینه تریبون سعی میکند با فرهنگسازی و ایجاد آگاهی و همچنین استفاده از سیستم ثبت دیدگاه و امتیاز از وقوع این اتفاقات جلوگیری کند؛ اما در نهایت این رسانه است که تصمیم نهایی را میگیرد و پلتفرمی مثل تریبون دخل و تصرفی در این موارد ندارد.
در مبحث قیمتگذاری هم میتوان اشاره کرد که رسانهها، قیمتهای خود را با توجه به استراتژی و سیاستی که دارند تعیین میکنند و به معرض نمایش میگذارند تا تبلیغکنندگان برای خرید آن اقدام کنند. پلتفرم تریبون در این زمینه نمیتواند دخل و تصرفی در قیمتگذاری رسانهها داشته باشد و تنها میتواند با مشاوره و راهنمایی آنها برای قیمتگذاری بهتر کمکشان کند تا در نهایت مشتریان بیشتری داشته باشند.
پلتفرم تبلیغات چیست؟ نگاهی کوتاه به سازوکار پلتفرم تریبون
پلتفرم تریبون، یک پلتفرم تبلیغات است که صاحبان کسبوکار را به رسانهها، سایتها و ناشران محتوا وصل میکند تا پیامشان را به مخاطب برسانند. اگر بخواهید بدون واسطه در دهها سایت رپورتاژ آگهی منتشر کنید، باید با تکتک رسانهها مذاکره کنید، قیمت بگیرید، پرداخت کنید و انتشار را پیگیری کنید. پلتفرم تریبون، همه این کارها را در یک جا جمع میکند.
تریبون شرایطی را فراهم کرده که هر تبلیغکنندهای بتواند براساس نیاز خود، رسانههای مدنظرش را در پنل انتخاب کند و تاریخ انتشار رپورتاژ خود را برگزیند. سپس بعد از تولید محتوا و بارگذاری مطلب خود در پنل، رپورتاژ مستقیما به دست رسانه میرسد تا برای تطابق از لحاظ قوانین بررسی شود و در انتها انتشار یابد.
البته لازم بهذکر است که رسانه ممکن است با توجه به سیاستگذاریهای سایت خود، محتوا را رد کند. در این بین تریبون از ابتدا تا انتهای انتشار یک رپورتاژ، از این مراحل پشتیبانی میکند و با بهینه کردن این فرایند، به کاهش هزینههای دو طرف کمک میکند. پس میتوان به سادگی نتیجه گرفت که تریبون پلتفرم انتشار رپورتاژ آگهی است و آژانس، واسط یا فروشگاه اینترنتی نیست.
میخواهید برندتان در رسانههای معتبر دیده شود؟ فهرست رسانهها و قیمت رپورتاژ را در تریبون ببینید و اولین سفارشتان را ثبت کنید.
جمعبندی
پلتفرم در سادهترین تعریف یعنی بستری که دیگران روی آن فعالیت میکنند. در معنای لغوی همان سکو است و در فضای مجازی یعنی کسبوکاری که به جای تولید محصول، عرضهکنندگان و مصرفکنندگان را به هم وصل میکند.


